بیت کوین اولین ارز دیجیتال بود، اما امروز تنها یکی از میلیونها دارایی رمزنگاریشده است. CoinMarketCap تا ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ بیش از ۵۹ میلیون دارایی دیجیتال را ثبت کرده بود. به همهی این داراییها، به جز خود بیت کوین، آلت کوین میگویند.
اما آلت کوین یک دستهی یکدست نیست. اتریوم با هزاران برنامهی غیرمتمرکز و یک میم کوین که دیروز ساخته شده، هر دو آلت کویناند. در این مقاله میبینیم آلت کوین چیست، چه فرقی با بیت کوین دارد، چه انواعی دارد، آلت سیزن چه زمانی رخ میدهد و چطور میتوان یک پروژه را پیش از خرید سنجید.
نکات کلیدی
- آلت کوین به هر ارز دیجیتالی غیر از بیت کوین گفته میشود و نخستین آن، نیمکوین، در آوریل ۲۰۱۱ عرضه شد.
- پلتفرمهای قرارداد هوشمند، استیبلها، توکنهای دیفای، میم کوینها و توکنهای کاربردی و حاکمیتی انواع اصلی آلت کویناند.
- آلت سیزن وقتی است که دستکم ۷۵ درصد کوینهای برتر در ۹۰ روز از بیت کوین بهتر عمل کنند.
- کاربرد، تیم، توکنومیکس، نقدینگی و حسابرسی امنیتی پنج معیار اصلی ارزیابی یک آلت کوین هستند.
- آلت کوینها معمولاً نوسان بیشتر و نقدینگی کمتری از بیت کوین دارند و ریسک سرمایهگذاری در آنها بالاتر است.
آلت کوین چیست؟
آلت کوین (Altcoin یا آلتکوین) کوتاهشدهی عبارت Alternative Coin به معنای «کوین جایگزین» است. به هر ارز دیجیتالی غیر از بیت کوین آلت کوین گفته میشود. این واژه وقتی رایج شد که پروژههای تازه میخواستند ضعفهای بیت کوین را برطرف کنند یا کاربرد تازهای برای بلاک چین بسازند.

نخستین آلت کوین، نیمکوین (Namecoin) بود که در آوریل ۲۰۱۱ راه افتاد و هدفش ساختن یک سیستم نام دامنهی غیرمتمرکز بود. چند ماه بعد، در اکتبر ۲۰۱۱، لایت کوین (Litecoin) با تراکنشهای سریعتر عرضه شد. امروز اتریوم، سولانا، ریپل و تتر همگی در همین دسته قرار میگیرند.
برخی تحلیلگران اتریوم را جدا از بقیه حساب میکنند، چون بهتنهایی یک اکوسیستم بزرگ ساخته است. با این حال در تعریف رایج، و در شاخصهایی مثل دامیننس، هر چیزی غیر از بیت کوین آلت کوین به شمار میآید.
تفاوت آلت کوین با بیت کوین
تفاوت اصلی در هدف است. بیت کوین برای انتقال و ذخیرهی ارزش طراحی شد و عرضهی آن به ۲۱ میلیون واحد محدود است. اغلب آلت کوینها کاربرد دیگری دارند: اجرای برنامه روی بلاک چین، پرداخت کارمزد یک شبکه، رأیدادن در یک پروتکل یا حتی فقط سرگرمی.
سازوکار اجماع هم فرق میکند. بیت کوین با اثبات کار (Proof of Work) و ماینینگ امن میشود. بسیاری از آلت کوینها از اثبات سهام (Proof of Stake) استفاده میکنند که در آن دارندگان کوین با قفلکردن دارایی خود تراکنشها را تأیید میکنند. اتریوم در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ با رویدادی به نام «مرج» به اثبات سهام کوچ کرد و به برآورد بنیاد اتریوم مصرف انرژی آن حدود ۹۹٫۹۵ درصد کاهش یافت.
تفاوت سوم در اندازه و نوسان است. بیت کوین بهتنهایی بیش از نیمی از ارزش کل بازار کریپتو را در اختیار دارد، در حالی که بیشتر آلت کوینها بازار کوچکتر و نقدینگی کمتری دارند. نتیجه این است که قیمت آنها در هر دو جهت تندتر حرکت میکند.
| وجه تمایز | بیت کوین | آلت کوینها |
|---|---|---|
| هدف اصلی | ذخیره و انتقال ارزش | متنوع؛ از قرارداد هوشمند تا سرگرمی |
| عرضه | محدود به ۲۱ میلیون واحد | بسته به پروژه؛ محدود یا تورمی |
| سازوکار اجماع | اثبات کار و ماینینگ | اغلب اثبات سهام |
| سهم از بازار | بیش از نیمی از کل بازار | سهم هر کدام بسیار کوچکتر |
| نوسان و نقدینگی | نوسان کمتر، نقدینگی بیشتر | نوسان بیشتر، نقدینگی کمتر |
تفاوت آلت کوین با بیت کوین در یک نگاه
هرچه از بیت کوین به سمت آلت کوینهای کوچکتر بروید، کاربردها متنوعتر و ریسک نقدینگی بیشتر میشود.

انواع آلت کوین
آلت کوینها را معمولاً بر اساس کاربردشان دستهبندی میکنند. مرز این دستهها همیشه قطعی نیست و یک دارایی ممکن است همزمان در دو گروه جا بگیرد.

آلت کوینهای پلتفرم قرارداد هوشمند
این شبکهها زیرساخت ساخت برنامههای غیرمتمرکز را فراهم میکنند. اتریوم شناختهشدهترین نمونه است و سولانا، کاردانو و آوالانچ از رقبای آن هستند. کوین بومی این شبکهها، مثل اتر (ETH)، برای پرداخت کارمزد تراکنش و اجرای برنامهها مصرف میشود.
قرارداد هوشمند برنامهای است که روی بلاک چین اجرا میشود و وقتی شرایطش برقرار شد، بدون واسطه عمل میکند. بخش بزرگی از دیفای، NFT ها و هزاران توکن دیگر روی همین پلتفرمها ساخته شدهاند.
استیبل کوینها
استیبل کوین نوعی آلت کوین است که ارزشش به یک دارایی پایدار، معمولاً دلار آمریکا، گره خورده است. تتر (USDT) و یواسدیسی (USDC) بزرگترین نمونهها هستند. کاربرد اصلی آنها جابهجایی سریع پول در بازار کریپتو و دور ماندن از نوسان قیمت است.
همهی استیبلها به یک اندازه امن نیستند. UST، استیبل الگوریتمی شبکهی ترا، در مه ۲۰۲۲ ارتباطش با دلار را از دست داد. طبق شکایت کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC)، فروپاشی این اکوسیستم بیش از ۴۰ میلیارد دلار ارزش بازار را از بین برد.
توکنهای دیفای
دیفای (DeFi) یا امور مالی غیرمتمرکز، خدماتی مثل وام، صرافی و استیکینگ را بدون بانک و واسطه ارائه میدهد. توکن پروتکلهایی مثل یونیسواپ (UNI) و آوه (AAVE) در این گروه قرار میگیرند. ارزش این توکنها معمولاً به میزان استفاده از پروتکل و درآمد آن وابسته است.
میم کوینها
میم کوینها از شوخیها و فرهنگ اینترنت متولد میشوند و دوج کوین و شیبا اینو معروفترین آنها هستند. بیشترشان کاربرد فنی مشخصی ندارند و قیمتشان را جامعهی کاربران و هیجان شبکههای اجتماعی تعیین میکند. ساختن یک میم کوین امروز چند دقیقه کار است و همین آنها را به پرریسکترین بخش بازار تبدیل کرده است.

توکنهای کاربردی و حاکمیتی
توکن کاربردی (Utility Token) دسترسی به یک خدمت را ممکن میکند؛ مثلاً پرداخت هزینهی ذخیرهسازی در یک شبکه. توکن حاکمیتی (Governance Token) به دارندهاش حق رأی در تصمیمهای پروتکل میدهد، مثل تغییر کارمزد یا نحوهی خرج خزانه. بسیاری از توکنها هر دو نقش را همزمان دارند.
کوین و توکن چه فرقی دارند؟
کوین روی بلاک چین اختصاصی خودش اجرا میشود؛ مثل بیت کوین روی شبکهی بیت کوین یا اتر روی شبکهی اتریوم. توکن بلاک چین مستقل ندارد و روی شبکهی دیگری ساخته میشود؛ برای مثال با استاندارد ERC-20 روی اتریوم.
این تفاوت فنی است، نه ارزشی. یک توکن میتواند از بسیاری از کوینها بزرگتر باشد؛ تتر روی چند شبکه، از جمله اتریوم و ترون، بهصورت توکن منتشر شده است. در زبان روزمره هر دو گروه را آلت کوین مینامند.
آلت سیزن چیست و چه رابطهای با دامیننس بیت کوین دارد؟
آلت سیزن (Altcoin Season) دورهای است که بیشتر آلت کوینها بازدهی بهتری از بیت کوین دارند. رایجترین معیار آن «شاخص آلت سیزن» است. طبق روش CoinMarketCap، اگر ۷۵ درصد از ۱۰۰ کوین برتر در ۹۰ روز گذشته از بیت کوین بهتر عمل کرده باشند، بازار در آلت سیزن است و اگر این سهم ۲۵ درصد یا کمتر باشد، در «فصل بیت کوین». سایت Blockchaincenter همین آستانهها را برای ۵۰ کوین برتر به کار میبرد، پس دو منبع ممکن است در یک روز دو عدد متفاوت نشان دهند.
دامیننس بیت کوین سهم بیت کوین از مارکت کپ کل بازار کریپتو است. وقتی پول از بیت کوین به سمت آلت کوینها میرود، دامیننس پایین میآید و این معمولاً یکی از نشانههای شروع آلت سیزن است. برعکس، بالا رفتن دامیننس یعنی سرمایهگذاران فعلاً بیت کوین را به آلت کوینها ترجیح میدهند.

عدد دامیننس به روش محاسبه بستگی دارد. به گزارش Coinotag بر پایهی دادههای بازار، دامیننس بیت کوین در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ به ۶۰٫۹۸ درصد رسید که بالاترین سطح از مه ۲۰۲۶ بود. سایت CoinPerps همین شاخص را برای ۱۷ نوامبر ۵۶٫۸ درصد و بدون احتساب تتر ۶۱٫۵ درصد گزارش کرد؛ یعنی حسابکردن یا نکردن استیبلها در کل بازار، چند واحد درصد اختلاف میسازد.
نکته مهم
افت دامیننس بیت کوین معمولاً یعنی جریان پول به سمت آلت کوینها؛ اما پیش از مقایسهی دو عدد، ببینید منبع استیبلها را در کل بازار حساب کرده است یا نه.
شاخص آلت سیزن هم در همان روزها، به گزارش CryptoActu، روی ۳۹ بود؛ یعنی بازار فاصلهی زیادی با آلت سیزن داشت. یادتان باشد این شاخص فقط ۹۰ روز گذشته را خلاصه میکند و پیشبینی آینده نیست.
دو منبع معتبر برای یک هفته دو عدد متفاوت دامیننس گزارش کردهاند؛ روش محاسبه به اندازهی خود عدد اهمیت دارد.
چطور یک آلت کوین را ارزیابی کنیم؟ (تیم، توکنومیکس، نقدینگی)
تعداد زیاد داراییها به معنای تعداد زیاد پروژههای جدی نیست. در حالی که CoinMarketCap دهها میلیون دارایی را ثبت میکند، CoinGecko در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۱۷ هزار کوین را فهرست کرده بود. برای جداکردن پروژهی جدی از بقیه، این پنج معیار را بررسی کنید.
نکته کاربردی
اطلاعات هر پروژه را دستکم از دو منبع مستقل، مثل CoinMarketCap و CoinGecko، و وبسایت رسمی خود پروژه تطبیق دهید.
کاربرد واقعی: پروژه چه مسئلهای را حل میکند و آیا کسی امروز از آن استفاده میکند؟ اگر محصول بدون توکن هم کار میکند، توکن احتمالاً فقط ابزار جذب سرمایه است.
تیم پروژه: بنیانگذاران باید هویت عمومی و سابقهی قابلبررسی داشته باشند. فعالیت منظم در مخزن کد (مثل گیتهاب)، سرمایهگذاران شناختهشده و پاسخگویی تیم در کانالهای رسمی نشانههای مثبتی هستند. تیم ناشناس بهتنهایی دلیل کلاهبرداری نیست، اما ریسک را بالا میبرد.
توکنومیک (Tokenomics) یا اقتصاد توکن نشان میدهد عرضه چطور ساخته و توزیع میشود. عرضهی کل و در گردش، سهم تیم و سرمایهگذاران اولیه، برنامهی آزادسازی توکنهای قفلشده و نرخ تورم را ببینید. اگر بخش بزرگی از عرضه بهزودی آزاد شود، فشار فروش میتواند قیمت را پایین بکشد.

مارکت کپ و نقدینگی: ارزش بازار را با ارزش کاملاً رقیقشده (FDV) مقایسه کنید تا ببینید چه مقدار عرضه هنوز وارد بازار نشده است. حجم معاملات روزانه و تعداد صرافیهای معتبر هم نشان میدهد در صورت نیاز میتوانید دارایی را بدون افت شدید قیمت بفروشید یا نه.
امنیت و شفافیت: وایتپیپر روشن، نقشهی راه قابلپیگیری و گزارش حسابرسی قرارداد از یک شرکت امنیتی شناختهشده حداقلهای یک پروژهی جدیاند. نبود هر کدام از اینها باید شما را محتاطتر کند.
اگر پروژهای در گام اول یا دوم مردود شود، بررسی بقیهی معیارها معمولاً لازم نیست.
ریسکهای سرمایهگذاری در آلت کوینها
آیا سرمایه گذاری در آلت کوین ریسک بیشتری دارد؟ در اغلب موارد بله. آلت کوینها کوچکترند، به خبر و هیجان حساسترند و در افت بازار معمولاً بیشتر از بیت کوین آسیب میبینند.
نوسان شدید و نقدینگی کم
به نوشتهی کوینتلگراف، آلت کوینها پس از اوج یک دورهی صعودی اغلب ۵۰ تا ۹۰ درصد ارزش خود را از دست میدهند. نمونهی نزدیکتر نوامبر ۲۰۲۶ است: همزمان با بالا رفتن دامیننس بیت کوین، سولانا به گزارش Coinotag بیش از ۳۰ درصد پایینتر از سطح سپتامبر معامله میشد.
نقدینگی کم مشکل دوم است. در بازاری که خریدار کافی ندارد، یک سفارش فروش بزرگ قیمت را بهشدت پایین میآورد و ممکن است نتوانید در قیمت دلخواه از معامله خارج شوید.
شت کوین و پروژههای جعلی
شت کوین (Shitcoin) اصطلاحی غیررسمی برای آلت کوینهایی است که کاربرد، تیم جدی یا نقدینگی کافی ندارند و ارزششان تقریباً فقط به هیجان بازار وابسته است. بسیاری از آنها پس از چند ماه به کوین مرده تبدیل میشوند؛ یعنی معاملاتشان متوقف میشود و توسعهشان کنار گذاشته میشود.
بدتر از شت کوین، پروژههای جعلیاند که از ابتدا برای برداشتن پول سرمایهگذاران ساخته شدهاند. رایجترین شکل آن «راگ پول» است: تیم پس از جذب سرمایه، نقدینگی را از استخر برداشته و ناپدید میشود. برای تشخیص ارز دیجیتال تقلبی به وعدهی سود تضمینی، تیم ناشناس، کدی که حسابرسی نشده و تبلیغات پرفشار با زمان محدود دقت کنید.

مدیریت ریسک در سرمایه گذاری در ارز دیجیتال از همینجا شروع میشود: سهم آلت کوینها در سبد را محدود نگه دارید، فقط پولی را وارد کنید که از دست دادنش زندگیتان را مختل نمیکند و هر پروژه را پیش از خرید با معیارهای بالا بسنجید.
هشدار ریسک
آلت کوینها ممکن است در مدت کوتاه بخش بزرگی از ارزش خود را از دست بدهند. این مقاله آموزشی است و توصیهی خرید یا فروش هیچ ارز دیجیتالی نیست.
جمع بندی
آلت کوین به هر ارز دیجیتالی غیر از بیت کوین گفته میشود و طیفی از پلتفرمهای بزرگ مثل اتریوم تا میم کوینهای چندروزه را در بر میگیرد. تفاوت آنها با بیت کوین در هدف، سازوکار اجماع، اندازهی بازار و شدت نوسان است. آلت سیزن و دامیننس بیت کوین نشان میدهند پول در کدام بخش بازار جریان دارد، اما ابزار پیشبینی نیستند. پیش از خرید هر آلت کوین، کاربرد، تیم، توکنومیکس و نقدینگی آن را بررسی کنید و ریسک بالاتر این بازار را جدی بگیرید.
سوالات متداول
آیا آلت کوینها از بیت کوین پرریسکترند؟
در اغلب موارد بله. آلت کوینها بازار کوچکتر و نقدینگی کمتری دارند، به خبر و هیجان حساسترند و در افت بازار معمولاً بیشتر از بیت کوین آسیب میبینند. به نوشتهی کوینتلگراف، بسیاری از آنها پس از اوج یک دورهی صعودی ۵۰ تا ۹۰ درصد ارزش خود را از دست میدهند.
شت کوین چیست؟
شت کوین اصطلاحی غیررسمی برای آلت کوینهایی است که کاربرد، تیم جدی یا نقدینگی کافی ندارند و ارزششان تقریباً فقط به هیجان بازار وابسته است. بسیاری از آنها پس از مدتی معامله نمیشوند و به کوین مرده تبدیل میشوند.
آیا اتریوم آلت کوین است؟
بله. در تعریف رایج هر ارز دیجیتالی غیر از بیت کوین آلت کوین است و اتریوم بزرگترین آنهاست. برخی تحلیلگران به دلیل اکوسیستم بزرگ اتریوم آن را جدا از بقیه بررسی میکنند، اما در شاخصهایی مثل دامیننس بیت کوین جزو آلت کوینها حساب میشود.
آلت سیزن چه زمانی شروع میشود؟
طبق تعریف رایج، وقتی دستکم ۷۵ درصد کوینهای برتر در ۹۰ روز گذشته بازدهی بهتری از بیت کوین داشته باشند. CoinMarketCap این را برای ۱۰۰ کوین برتر و Blockchaincenter برای ۵۰ کوین برتر میسنجد. افت دامیننس بیت کوین معمولاً از نشانههای پیش از آن است.
چند آلت کوین وجود دارد؟
بستگی دارد چه چیزی را بشماریم. CoinMarketCap تا سپتامبر ۲۰۲۶ بیش از ۵۹ میلیون دارایی دیجیتال ثبت کرده بود، اما CoinGecko در ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۱۷ هزار کوین را فهرست کرده بود. بیشتر داراییهای ثبتشده فعال نیستند یا معاملهی جدی ندارند.
گام بعدی
اگر ترجیح میدهید بهجای انتخاب تکتک آلت کوینها، سرمایهتان در بازار کریپتو زیر نظر تیم حرفهای مدیریت شود، صندوقهای سرمایهگذاری الگوراک را بررسی کنید.
منابع
- بنیاد اتریوم — کاهش ۹۹٫۹۵ درصدی مصرف انرژی پس از مرج (ethereum.org)
- CoinMarketCap — شاخص آلت سیزن و روش محاسبه
- CoinGecko — دادههای بازار و دامیننس
- CoinPerps — دامیننس بیت کوین، ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶
- Coinotag — دامیننس ۶۰٫۹۸ درصدی، ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶
- CryptoActu — شاخص آلت سیزن ۳۹
- Finbold — ۵۹٫۰۸ میلیون دارایی ثبتشده در CoinMarketCap
- CoinLaw — ۱۷٬۴۰۴ کوین در CoinGecko
- Bitcoin.com — نیمکوین، نخستین آلت کوین
- ویکیپدیا — لایت کوین
- متن شکایت SEC علیه Terraform
- Cointelegraph — آلت سیزن واقعاً چیست



