ارز TON یا تون کوین (Toncoin) رمزارز بومی شبکه‌ای به نام The Open Network است؛ شبکه‌ای که داستانش با پیام‌رسان تلگرام شروع شد، با شکایت یک نهاد ناظر آمریکایی نیمه‌کاره ماند و بعد به دست جامعه‌ی توسعه‌دهندگان دوباره جان گرفت. امروز TON تنها بلاکچینی است که مینی‌اپ‌های تلگرام اجازه‌ی استفاده از آن را دارند.
در این مقاله می‌خوانید TON دقیقاً چیست، پروژه‌ی «گرام» چه سرنوشتی داشت، بلاکچین TON چطور کار می‌کند، تون کوین در تلگرام چه کاربردی دارد و چه ریسک‌هایی پیش از هر تصمیمی باید در نظر گرفته شود.
نکات کلیدی
- TON مخفف The Open Network است و تون کوین رمزارز بومی این شبکه است.
- پروژه گرام تلگرام پس از شکایت SEC متوقف شد و بیش از ۱٫۲ میلیارد دلار به سرمایه‌گذاران برگشت.
- جامعه توسعه‌دهندگان شبکه را احیا کرد و بنیاد TON در ۲۰۲۱ شکل گرفت.
- از ژانویه ۲۰۲۵، TON تنها بلاکچین مجاز برای مینی‌اپ‌های تلگرام است.
- در مه ۲۰۲۶ تلگرام اعلام کرد بزرگ‌ترین اعتبارسنج شبکه TON می‌شود.
- وابستگی به تلگرام و نوسان شدید قیمت، مهم‌ترین ریسک‌های TON هستند.
ارز TON چیست؟
TON مخفف The Open Network است. این نام هم به یک بلاکچین لایه‌ی اول اشاره دارد و هم به اکوسیستمی از کیف پول‌ها، اپلیکیشن‌ها و سرویس‌هایی که روی آن ساخته شده‌اند. تون کوین واحد پول این شبکه است و برای پرداخت کارمزد تراکنش‌ها، سهام‌گذاری اعتبارسنج‌ها و پرداخت در سرویس‌های مرتبط با تلگرام به کار می‌رود.
تون کوین در یک جمله
تون کوین واحد پول شبکه The Open Network است که برای کارمزد، سهام‌گذاری و پرداخت در سرویس‌های تلگرام به کار می‌رود.
نکته‌ی مهم این است که TON از ابتدا برای مقیاس بزرگ طراحی شد. هدف این بود که شبکه بتواند صدها میلیون کاربر یک پیام‌رسان را پشتیبانی کند؛ به همین دلیل معماری آن با بلاکچین‌های قدیمی‌تری مثل بیت کوین تفاوت جدی دارد.
تاریخچه TON: از گرام تا تون کوین
برای فهم TON باید سراغ سال ۲۰۱۸ و پروژه‌ای برویم که قرار بود «ارز دیجیتال تلگرام» باشد. نام آن پروژه «گرام» بود و مسیرش با آنچه امروز می‌بینیم فرق زیادی داشت.
پروژه گرام و عرضه اولیه ۲۰۱۸
برادران دوروف، بنیان‌گذاران تلگرام، در اوایل ۲۰۱۸ پروژه‌ی Telegram Open Network را معرفی کردند. توکن این شبکه «گرام» نام داشت و در یک فروش خصوصی حدود ۱٫۷ میلیارد دلار جذب سرمایه کرد. طبق اسناد کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC)، حدود ۲٫۹ میلیارد گرام به ۱۷۱ خریدار اولیه در سراسر جهان فروخته شد.
شکایت SEC و کناره‌گیری تلگرام
در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۹، SEC از تلگرام شکایت کرد و فروش گرام را عرضه‌ی ثبت‌نشده‌ی اوراق بهادار دانست. در ۲۴ مارس ۲۰۲۰ دادگاهی در نیویورک با صدور دستور موقت، تحویل گرام به خریداران را متوقف کرد. تلگرام در مه ۲۰۲۰ رسماً از پروژه کنار کشید.
در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۰، تلگرام با SEC به توافق رسید. بر اساس این توافق، بیش از ۱٫۲ میلیارد دلار به سرمایه‌گذاران بازگردانده شد و تلگرام ۱۸٫۵ میلیون دلار جریمه پرداخت. گرام هرگز به دست خریدارانش نرسید.
می‌دانستید؟
گرام هرگز به دست ۱۷۱ خریدار اولیه‌اش نرسید؛ تون کوینی که امروز معامله می‌شود همان گرام نیست.
بازگشت جامعه توسعه‌دهندگان و تولد تون کوین
کد شبکه متن‌باز بود و با کناره‌گیری تلگرام از بین نرفت. در اواخر ۲۰۲۰ گروهی از توسعه‌دهندگان با نام NewTON کار را ادامه دادند و این گروه در ۲۰۲۱ به بنیاد TON (TON Foundation) تغییر نام داد. نام شبکه هم از Telegram Open Network به The Open Network تغییر کرد و رمزارز آن تون کوین نام گرفت.
از این‌جا به بعد، رابطه‌ی تلگرام و TON دوباره نزدیک شد. در سپتامبر ۲۰۲۳ کیف پول TON Space در تلگرام ادغام شد و در مارس ۲۰۲۴ تلگرام اعلام کرد درآمد تبلیغات کانال‌ها را به‌صورت ۵۰ به ۵۰ و با تون کوین با صاحبان کانال تقسیم می‌کند.
گرام در برابر تون کوین
| وجه تمایز | گرام | تون کوین |
|---|---|---|
| دوره | ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ | از ۲۰۲۰ تاکنون |
| توسعه‌دهنده | تلگرام | جامعه و بنیاد TON |
| نام شبکه | Telegram Open Network | The Open Network |
| سرنوشت | توقف با شکایت SEC | فعال و قابل معامله |
| نقش تلگرام | سازنده و ناشر | کاربر و بزرگ‌ترین اعتبارسنج |
تفاوت اصلی در مالکیت پروژه است؛ گرام محصول تلگرام بود، اما تون کوین حاصل کار جامعه است.
بلاکچین TON چطور کار می‌کند؟
معماری TON بر دو ایده استوار است: تقسیم شبکه به چند زنجیره‌ی موازی، و استفاده از اثبات سهام به‌جای استخراج.
مسترچین، ورک‌چین و شاردچین
در TON یک زنجیره‌ی اصلی به نام مسترچین (Masterchain) وجود دارد که قواعد پروتکل، انتخاب اعتبارسنج‌ها و پیکربندی کل شبکه را مدیریت می‌کند. زیر آن، ورک‌چین‌ها (Workchains) قرار دارند که زنجیره‌هایی مستقل و قابل‌شخصی‌سازی‌اند.
هر ورک‌چین هم وقتی بار شبکه زیاد شود، به بخش‌های کوچک‌تری به نام شاردچین تقسیم می‌شود. این تقسیم‌بندی پویاست؛ یعنی با کم‌شدن بار، بخش‌ها دوباره ادغام می‌شوند. نتیجه این است که تراکنش‌ها به‌جای صف‌کشیدن در یک زنجیره، به‌صورت موازی پردازش می‌شوند.
نکته مهم
شاردینگ پویای TON یعنی شبکه با بالا رفتن بار تقسیم و با کاهش آن دوباره ادغام می‌شود تا تراکنش‌ها موازی پردازش شوند.
اثبات سهام و نقش اعتبارسنج‌ها
TON از سازوکار اثبات سهام (Proof of Stake) استفاده می‌کند. اعتبارسنج‌ها بر اساس مقدار تون کوینی که سهام‌گذاری کرده‌اند انتخاب می‌شوند و در ازای تأیید بلاک‌ها پاداش می‌گیرند. دارندگان کوچک‌تر هم می‌توانند از طریق استخرهای سهام‌گذاری در این فرایند شریک شوند؛ مفهومی که در بلاکچین‌های دیگر با عنوان استیکینگ شناخته می‌شود.
کاربردهای تون کوین در تلگرام
مهم‌ترین مزیت TON نسبت به بسیاری از رقبا، دسترسی مستقیم به کاربران تلگرام است. چند کاربرد اصلی تون کوین این‌هاست:
پرداخت در خدمات تلگرام: از ژانویه‌ی ۲۰۲۵، تون کوین تنها گزینه‌ی غیرفیات برای پرداخت Telegram Stars، اشتراک پریمیوم و تبلیغات تلگرام است. درآمد تبلیغات و Stars صاحبان کانال و توسعه‌دهندگان هم با تون کوین پرداخت می‌شود.
مینی‌اپ‌ها: در ۲۱ ژانویه‌ی ۲۰۲۵، بنیاد TON اعلام کرد TON بلاکچین انحصاری مینی‌اپ‌های تلگرام شده است. از آن زمان، مینی‌اپ‌ها فقط می‌توانند قابلیت‌های بلاکچینی را روی TON پیاده کنند و اتصال آن‌ها به کیف پول فقط از طریق پروتکل TON Connect انجام می‌شود. بازی‌ها و پروژه‌هایی که در فهرست بهترین کوین های تلگرام دیده می‌شوند، عمدتاً روی همین بستر ساخته شده‌اند.
انتقال استیبل کوین: در ۱۹ آوریل ۲۰۲۴، شرکت تتر نسخه‌ی بومی USDT را روی شبکه‌ی TON راه‌اندازی کرد. این یعنی کاربران می‌توانند تتر را با کارمزد پایین شبکه‌ی TON و از داخل تلگرام جابه‌جا کنند.
TON در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶: چه چیزی تغییر کرد؟
در اواخر آوریل ۲۰۲۶، کارمزد استاندارد تراکنش در TON حدود شش برابر کاهش یافت و به ۰٫۰۰۰۳۹ تون کوین رسید؛ رقمی که در آن زمان حدود ۰٫۰۰۰۵ دلار برآورد می‌شد.
در ۴ مه ۲۰۲۶، پاول دوروف اعلام کرد تلگرام بزرگ‌ترین اعتبارسنج شبکه‌ی TON می‌شود و نقش پیشران اصلی اکوسیستم را از بنیاد TON تحویل می‌گیرد. بر اساس داده‌های کوین‌دسک، قیمت تون کوین در ۲۴ ساعت بعد از این خبر بیش از ۳۶ درصد رشد کرد و به ۱٫۸۰ دلار رسید.
با این حال، همان گزارش نشان می‌داد فعالیت روی شبکه نسبت به اوج ۲۰۲۴ افت کرده است. ارزش کل قفل‌شده در دیفای TON حدود ۶۹ میلیون دلار بود، در حالی که در اوج ۲۰۲۴ به حدود ۸۰۰ میلیون دلار رسیده بود. تعداد کیف پول‌های فعال روزانه هم از حدود ۲٫۲ میلیون در اوت و سپتامبر ۲۰۲۴ به کمتر از ۵۰ هزار رسیده بود.
مزایا و ریسک‌های ارز TON
مزایای TON روشن است: پیوند مستقیم با یکی از بزرگ‌ترین پیام‌رسان‌های جهان، کارمزد بسیار پایین، معماری مقیاس‌پذیر و پشتیبانی بومی از تتر. اینکه تلگرام حالا خودش بزرگ‌ترین اعتبارسنج شبکه است، نشان می‌دهد این پیوند جدی‌تر از قبل شده است.
اما همین وابستگی به تلگرام یک ریسک هم هست. هر تصمیم سیاستی، حقوقی یا تجاری تلگرام می‌تواند مستقیماً روی TON اثر بگذارد. تمرکز نقش در دست یک اعتبارسنج بزرگ هم پرسش‌هایی درباره‌ی میزان تمرکززدایی شبکه ایجاد می‌کند.
ریسک دیگر، فاصله‌ی میان هیجان قیمتی و فعالیت واقعی شبکه است. جهش ۳۶ درصدی در یک روز در حالی رخ داد که شاخص‌های استفاده از شبکه نسبت به ۲۰۲۴ افت محسوسی داشتند. این نوسان شدید برای هر ارز دیجیتال کم‌وبیش طبیعی است، اما باید در محاسبه‌ی ریسک لحاظ شود.
هشدار ریسک
قیمت تون کوین نوسان شدیدی دارد و به تصمیم‌های تلگرام وابسته است. این مقاله آموزشی است و توصیه خرید یا فروش نیست.
نکات پیش از خرید یا نگهداری تون کوین
اشتباه اول، یکی‌دانستن «گرام» و «تون کوین» است. گرام هرگز توزیع نشد و هر توکنی که امروز با نام گرام تبلیغ می‌شود باید با دقت بررسی شود. آشنایی با روش‌های تشخیص ارز دیجیتال تقلبی در این‌جا به کار می‌آید.
اشتباه دوم، نگهداری همه‌ی دارایی در کیف پول‌های داخل اپلیکیشن است. برای مبالغ بزرگ‌تر، استفاده از کیف پول سرد امنیت بیشتری فراهم می‌کند.
اشتباه سوم، تصمیم‌گیری فقط بر اساس خبر روز است. پیش از هر تصمیمی، مطالعه‌ی توکنومیک پروژه، وضعیت فعالیت شبکه و میزان تحمل ریسک شخصی ضروری است.
نکته کاربردی
- پیش از خرید، تفاوت گرام و تون کوین را در نظر داشته باشید.
- مبالغ بزرگ‌تر را در کیف پول امن‌تر نگه دارید.
- فعالیت واقعی شبکه را کنار خبرهای قیمتی بررسی کنید.
جمع‌بندی
TON مسیر عجیبی را طی کرده است: از عرضه‌ی ۱٫۷ میلیارد دلاری گرام و توقف آن با شکایت SEC، تا احیای شبکه به دست جامعه و بازگشت دوباره‌ی تلگرام در نقش بزرگ‌ترین اعتبارسنج. امروز تون کوین ابزار پرداخت در Stars، تبلیغات و مینی‌اپ‌های تلگرام است و معماری چندزنجیره‌ای آن برای مقیاس بزرگ طراحی شده است.
با این حال، وابستگی شدید به تلگرام و نوسان بالای قیمت دو روی همین سکه‌اند. اگر هدفتان ورود به بازار رمزارزها با ریسک کنترل‌شده‌تر است، می‌توانید گزینه‌هایی مثل سرمایه گذاری در ارز دیجیتال از طریق صندوق یا خرید و فروش تتر را هم بررسی کنید.
پرسش‌های متداول
نه به‌طور مستقیم. تلگرام پروژه را در ۲۰۱۸ با نام گرام شروع کرد، اما پس از شکایت SEC در ۲۰۲۰ کنار کشید. شبکه را جامعه توسعه‌دهندگان ادامه داد. از مه ۲۰۲۶ تلگرام بزرگ‌ترین اعتبارسنج TON و پیشران اصلی اکوسیستم آن است.
گرام توکنی بود که تلگرام در ۲۰۱۸ فروخت اما هرگز به خریداران تحویل نشد و پولشان برگردانده شد. تون کوین رمزارز شبکه The Open Network است که پس از کناره‌گیری تلگرام به دست جامعه راه‌اندازی شد و امروز معامله می‌شود.
تون کوین تنها گزینه غیرفیات برای پرداخت Telegram Stars، اشتراک پریمیوم و تبلیغات تلگرام است. درآمد تبلیغات کانال‌ها با آن پرداخت می‌شود و مینی‌اپ‌های تلگرام فقط روی بلاکچین TON کار می‌کنند.
بله. شرکت تتر در ۱۹ آوریل ۲۰۲۴ نسخه بومی USDT را روی TON راه‌اندازی کرد. به این ترتیب تتر با کارمزد پایین شبکه TON و از داخل تلگرام قابل جابه‌جایی است.
وابستگی شدید به تلگرام. هر تصمیم سیاستی، حقوقی یا تجاری تلگرام می‌تواند روی TON اثر بگذارد. نوسان شدید قیمت و فاصله میان هیجان قیمتی و فعالیت واقعی شبکه هم از ریسک‌های مهم آن است.
گام بعدی
برای آشنایی با راه‌های کم‌ریسک‌تر ورود به بازار رمزارزها، صندوق‌ها و خدمات تتر الگوراک را بررسی کنید.
