همیشه یک پرسش ساده در پشت هر بحران پنهان است: وقتی نمی‌توان آینده را دانست، چگونه باید تصمیم گرفت؟ بسیاری از ما در روزهای پرتنش به دنبال کسی می‌گردیم که بگوید چه خواهد شد، اما تجربه‌ی سال‌ها کار در بازارهای مالی به ما نشان داده که پرسش درست‌تر این است: اگر هر یک از این سناریوها رخ دهد، ما برای آن چه آماده کرده‌ایم؟ تفاوت این دو پرسش، تفاوت میان انتظار کشیدن و برنامه داشتن است، و بخش زیادی از رویکرد ما در سال‌های اخیر از همین تفاوت شکل گرفته است.
سه تجربه، سه چهره‌ی متفاوت از ابهام
در این مدت، ما و شما با سه رویداد بزرگ روبه‌رو شده‌ایم: دو جنگ و یک بحران عمیق اجتماعی که فضای کشور را دگرگون کرد. این سه رویداد شبیه هم نبودند. یکی از جنس تهدید بیرونی بود، یکی از جنس ناآرامی درونی، و در هر کدام شکل اختلال‌ها، سرعت انتشار اخبار و نوع نگرانی‌ها فرق داشت. اما پشت این تفاوت‌ها، یک الگوی مشترک دیده می‌شد: خبرها پیش از تأیید دست به دست می‌شدند، شایعه‌ها سریع تر از واقعیت پخش می‌شدند و فشار برای «همین حالا یک کاری کردن» بالا می‌رفت. تجربه‌ی هر سه مقطع به ما یاد داد که شکل بحران ممکن است عوض شود، اما رفتار آدم‌ها زیر فشار تقریباً ثابت می‌ماند و پاسخ ما هم باید به همان اندازه ثابت و منظم باشد.
چرا ذهن در بحران بد تصمیم می‌گیرد؟
پژوهش های اقتصاد رفتاری، به‌ویژه کارهای دانیل کانمن و آموس تورسکی درباره‌ی «زیان گریزی»، نشان داده که انسان‌ها درد یک زیان را سنگین‌تر از لذت سود هم اندازه‌اش حس می‌کنند. در شرایط عدم قطعیت، این سوگیری تشدید می‌شود: ذهن به‌دنبال راهی برای رها شدن از احساس ناامنی می‌گردد و هر اقدام فوری، حتی اگر به ضرر خودمان باشد، آرامش بخش به نظر می‌رسد. به همین دلیل بسیاری از زیان‌های بزرگ مالی در بحران‌ها نتیجه‌ی خود رویداد نبوده‌اند، بلکه حاصل تصمیم هایی بوده‌اند که در اوج هیجان گرفته شده‌اند. شناخت این ساز و کار، اولین گام برای مهار آن است. نگرانی شما غیرطبیعی نیست، فقط باید بدانیم که در چنین لحظه‌ای، احساس فوریت لزوماً نشانه‌ی ضرورت واقعی نیست.
آنچه به‌جای پیش بینی ساختیم
در برابر ابهام، سه کار را به‌صورت نظام‌مند انجام دادیم. اول، سناریوها را از پیش و در زمان آرامش نوشتیم و برای هر کدام، واکنش مشخصی تعریف کردیم، تا در لحظه‌ی بحران مجبور نباشیم از صفر تصمیم بگیریم. دوم، پروتکل‌های امنیتی را به‌عنوان بخشی ثابت از عملیات حفظ و تقویت کردیم، چون ارزش دارایی فقط به عملکرد بازار وابسته نیست و به امنیت زیرساخت و دسترسی‌ها هم گره خورده است. سوم، مسیر ارتباطی با کاربران را باز نگه داشتیم و کوشیدیم حتی وقتی پاسخ قطعی نداشتیم، دست‌کم صادقانه بگوییم چه می‌دانیم و چه نمی‌دانیم. اتکای ما به مدیریت و صبوری بود، نه به حدس‌زدن و شرط‌بندی روی یک آینده‌ی خاص.
صراحت درباره‌ی محدودیت ها
مدیریت منضبط به این معنا نیست که بحران‌ها بی‌هزینه‌اند یا همه‌چیز همیشه مطابق برنامه پیش می‌رود. شرایط بیرونی، از نوسان بازار تا اختلال زیرساخت‌ها و محدودیت‌های ارتباطی، خارج از کنترل هر مجموعه‌ای است و ما هم از آن مستثنا نیستیم. آنچه در اختیار ماست، کیفیت آمادگی، دقت در اجرا و صداقت در گزارش‌دهی است. معتقدیم اعتماد واقعی هم از همین‌جا ساخته می‌شود: از شنیدن حقیقت، حتی وقتی ناخوشایند است.
تجربه‌ای که به دفتر می‌رود، نه به خاطره
هر بحران برای ما فقط یک خاطره‌ی سخت نیست، بلکه منبعی برای بازنگری است. پس از هر رویداد، روندها را مرور کرده‌ایم، نقاط ضعف را شناسایی کرده‌ایم و پروتکل‌ها را به‌روز کرده‌ایم. نسخه‌ی امروز رویکرد ما حاصل این بازنگری‌های پیاپی است. شما نیز، که در این مسیر همراه ما ماندید، به شکلی غیرمستقیم در این یادگیری سهیم بوده‌اید، چون صبوری و بازخوردهای شما به ما نشان داد کجا باید دقیق‌تر باشیم.
در این روزها چه می‌توان کرد؟
پیشنهاد ما ساده است. پیش از هر تصمیم مالی مهم، میان «خبر» و «تحلیل» فاصله بگذارید. از منابع رسمی پیگیری کنید و به پیام‌های بدون منبع اعتنا نکنید. تصمیم‌های بزرگ را به زمانی موکول کنید که فشار هیجانی کمتر است و امکان ارزیابی دقیق‌تر وجود دارد. و اگر پرسشی دارید، از کانال‌های رسمی پشتیبانی بپرسید، نه از شایعه‌ها. این متن جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و توصیه‌ی سرمایه‌گذاری شخصی محسوب نمی‌شود.
بحران‌ها می‌آیند و می‌گذرند، اما شیوه‌ی مواجهه با آن‌ها چیزی است که می‌ماند. ما به راهی که با همراهی شما پیموده‌ایم افتخار می‌کنیم و با همان انضباط و صراحت، ادامه خواهیم داد.
پاینده باد ایران و ایرانی
تیم مدیریت دارایی الگوراک
